برای کلاس ششم

دانش آموزان گل! چند تست زیر را در دفتر خود وارد کنید و با دلیل پاسخ دهید سپس جزوه جلسه قبل را که پس از تست ها برایتان قرار داده شده در دفتر بنویسید تا در کلاس به طور کامل توضیح داده شود.

1.فعل های مشخص شده متن زیر به ترتیب چه زمانی دارند؟

«همۀ کسانی که نام آنان را با احترام یاد می کنیم و پس از گذشت قرن ها هنوز فراموششان نکرده ایم. مردان و زنانی هستند که با کوشش و پشت کار به جایی رسیده اند.»

1) گذشته، حال، گذشته 2) حال، گذشته، حال

3) گذشته، گذشته، حال 4) حال، حال، گذشته

2. زمان فعل های بیت زیر در کدام گزینه صحیح نوشته شده است؟( به معنا توجه شود)

«بسوزد گر کسی این آشیان را چنان دانم که می سوزد جهان را»

1)حال، گذشته، حال 2) حال، حال، حال

3) گذشته،گذشته،گذشته 4) گذشته،حال، گذشته

3) زمان فعل در گزینه ................... فرق دارد

1) ای مالک سرباز زینت کشور است. 2) چاپلوسان ثناگو را از خود دور بدار.

3) تا چه خورم صیف و چه پوشم شتا 4) نوح را افزون از هزار سال بوده است.

4) زمان فعل گزینۀ ............... مانند بقیه نیست.

1) ای کارگشای هر چه هستند 2) نام تو کلید هر چه بستند.

3) آنجا قدمم رسان که خواهی 4) احوال همه تو راست معلوم

5) زمان فعل در کدام بیت یا عبارت متفاوت است؟

1)رستم خان دوم را نیز با موفقیت پشت سر می گذارد.

2) در آثار نمایشی هم از کلام ادبی و شعر استفاده می شود.

3) رخش، شیر را از هم می درد.

4) قطعات پر شکوه با ترکیب این نغمه ها پدید آمده است.

6) کدام فعل گذشته نیست؟

1) باش 2)زد 3)گفت 4)دید

* * *

فعل لازم و متعدی( گذرا و نا گذر)

الف) فعل ناگذر یا لازم: فعلی که به مفعول نیازمند نیست.

مثال: عبد الله از کنار دریا رفت. علی بسیار حیرت کرد.

این جمله ها مفعول نمی خواهد.

ب) فعل گذرا یا متعدّی: فعلی که به مفعول نیازمند می باشد.

مثال: آنها ها همه ی کار هایشان را انجام دادند. غنچه با دل گرفته گفت.

( این جمله ها مفعول دارد)

گاهی ممکن است در جمله مفعول نوشته شده باشد و گاهی مفعول نوشته نمی شود.

در دو مثال بالا فعل های «انجام دادند و گفت» هر دو متعدی هستند.چون می توانیم از فعل ها یکی از دو سؤال زیر را بپرسیم:

سؤال اول: چه چیزی را؟

سؤال دوم: چه کسی را؟

پاسخ این سؤال ها در هر جمله ای مفعول جمله است. پس فعل این جمله ها متعدی هستند.

فعل های دو وجهی

بعضی فعل ها مانند «ریخت، شکست، بارید، پخت، گشت، برید» گاهی با مفعول نوشته می شوند و گاهی هم بدون مفعول یعنی هر دو صورت را می پذیرند. بنابراین به این فعل ها فعل( دو وجهی) می گوییم.

مثال: دستم برید. (لازم) خیاط پارچه را برید. (فعل متعّدی)

آش پخت. (لازم) مادر آش را پخت. (متعدی)

شیشه شکست (لازم) علی شیشه را شکست ( متعدّی)

مصدر:

کلمه ای است که بر وقوع کار یا پذیرفتن حالتی دلالت دارد ولی زمان ، شخص یا اشخاص آن و جمع و مفرد بودن آن مشخص نیست. مصدر از فعل ماضی+ (ن) ساخته می شود

مثال: خواند + (ن) = خواندن «گفتن، آوردن، بردن، ساختن و ....»

بن فعل:

همان ریشه فعل است و از هر مصدر دو بن ساخته می شود، به روش های زیر:

الف) بن فعل گذشته (بن ماضی)

مصدر بدون (ن) بن فعل ماضی

مثال: رفتن – (ن) رفت

ب) بن فعل حال (بن مضارع)

فعل امر از مصدر مورد نظر بدون (ب) بن فعل مضارع یا حال

مثال: زدن بزن زن

نوشتن بنویس نویس

نوشیدن بنوش نوش

فعل امر و نهی

فعلی است که در آن دستوری وجود دارد و روش ساختن آن اینگونه است.

مثال: پوشیدن بپوش خوردن بخور

فعل نهی: در واقع همان فعل امر است با این تفاوت که دستور به انجام ندادن کار می دهد.

مثال: خریدن نخر

فعل نفی: وقتی فعلی نشانۀ انجام نشدن کاری باشد، آن فعل ، فعل نفی است.

مثال: پذیرفتن نپذیرفت گذشت نگذشت

وبلاگ تخصصی ادبیات دبستان بهشت آیین...